Gemeenten

Van alle overheden hebben de gemeenten het meest met archeologie te maken. De gemeenten zijn namelijk als eerste verantwoordelijk om beleid te formuleren voor de omgang met archeologie en cultuurhistorie.

Gemeenten hebben een centrale rol in de bescherming van archeologische vindplaatsen. Zij moeten in bestemmingsplannen rekening houden met de mogelijkheid dat zich archeologische resten in de grond of waterbodem bevinden. De gemeente (of provincie) kan de initiatiefnemer van een bouwproject vervolgens verplichten om een archeologisch vooronderzoek te doen. De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) geeft de gemeente ook de mogelijkheid om voorschriften te verbinden aan een aantal activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning nodig is.

Gemeentelijke monumenten

Veel gemeenten beschikken over een gemeentelijke archeologie- of erfgoedverordening, een monumentencommissie en een lijst van gemeentelijke monumenten in aanvulling op de lijst van Rijksmonumenten. Een aantal gemeenten heeft een eigen archeologische dienst. Deze dienst adviseert beleidsmakers bij het vastleggen van het gemeentelijke archeologische beleid en voert archeologisch onderzoek uit. Voor een overzicht van gemeenten met een opgravingsvergunning of een -certificaat zie de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Convent Gemeentelijke Archeologen

Gemeentelijke archeologen hebben zich georganiseerd in het overlegorgaan het Convent van Gemeentelijk Archeologen (CGA). Het CGA vertegenwoordigt ruim 50 leden en behartigt de belangen van de gemeentelijke rol binnen het archeologische veld. Daarnaast maakt het convent zich hard voor archeologie als onderdeel van cultuurhistorisch beleid en beheer. Ook volgt en evalueert het CGA beleidsontwikkelingen binnen gemeentes.

Omgevingsdiensten

Omgevingsdiensten zijn belast met uitvoeringstaken op het terrein van het omgevingsrecht. Gemeenten kunnen ervoor kiezen hun erfgoedtaken – archeologie- én gebouwd erfgoed – onder te brengen bij een omgevingsdienst. Dit kan alleen als de desbetreffende omgevingsdienst ook daadwerkelijk erfgoed in portefeuille heeft. Er zijn 28 regionale omgevingsdiensten. Ze verlenen vergunningen, houden toezicht en handhaven. Wat omgevingsdiensten precies voor gemeenten kunnen betekenen op het gebied van het uitvoeren van erfgoedtaken, leest u in de publicatie 'Uitvoering van erfgoedtaken door omgevingsdiensten'.