Thema's

Archeologisch onderzoek kan zich richten op een specifieke locatie of een bepaalde tijdsperiode. Een andere manier om ons verleden te onderzoeken is door middel van thema’s zoals bewoning, begraving en economie.

Voor de lancering van de nieuwe NOaA zijn tien kennisthema’s vastgesteld. Elk thema is onderverdeeld in diverse onderwerpen. Alle archeologische onderwerpen komen aan bod, van de manier waarop de mens het landschap gevormd heeft, tot de ontwikkeling van techniek en de rol die rituelen innamen in het dagelijkse leven van een gemeenschap. Hieronder zijn alle thema’s categorisch op een rij gezet.

Ontstaan en ontwikkeling van het (cultuur)landschap

Hoe zit het Nederlandse landschap in elkaar en hoe heeft de mens het landschap naar zijn hand gezet? Dit thema valt in drie onderwerpen uiteen:

  • fysisch landschap (o.a. bodem, geologie, geomorfologie)
  • natuurlijke omgeving (vegetatie en wilde fauna)
  • cultuurlandschap (ontginning, aanwinning, inrichting)

Bewoning

In de Nieuwe Steentijd lieten mensen hun zwervend jager-verzamelaar bestaan achter zich en vestigden zich in nederzettingen. Hoe koos de mens de locatie om te gaan wonen? Wat voor typen nederzettingen waren er in Nederland?

  • ruimtelijke spreiding nederzettingen
  • structuurtype (bivak, huis, schuur, ed.)
  • inrichting erven
  • interne organisatie van de individuele nederzetting
  • demografie (lokaal)
  • typen nederzettingen
  • hiërarchie in nederzettingen

Begraving

In Nederland vormen de graven uit het verleden de meest in het oog springende archeologische monumenten, zoals de hunebedden, grafheuvels en urnenvelden. Binnen dit thema wordt ingegaan op de manier waarop mensen in het verleden met hun doden omgingen.

  • graftype
  • randstructuren
  • grafritueel
  • ruimtelijke spreiding
  • interne organisatie
  • demografie (locaal)
  • overige omgang met menselijke resten

Economie, land- en watergebruik

Op het moment dat mensen zich op een locatie vestigden en zich toelegden op landbouw, werd de samenleving complexer. De opkomst van de handel leidde tot meer wegen, infrastructuur en culturele uitwisseling. Dit thema kan worden onderverdeeld in de volgende onderwerpen:

  • jacht, visvangst en verzamelen plantaardig materiaal
  • landbouw/voedseleconomie (o.a. akkerbouw en veeteelt)
  • technologie, ambacht (ook specialisatie)
  • nijverheid
  • grondstofwinning
  • handel en uitwisseling
  • infrastructuur (droog en nat)
  • scheepvaart

Locatiekeuze

Dit thema gaat over ruimtelijke inrichting. Hoe kozen mensen hun woonplaats? Met welke beweegredenen kozen ze de locatie om hun doden te begraven? Sinds oudsher heeft de mens zijn omgeving gevormd en ingedeeld in diverse functies. Deze functies zijn onder te verdelen in:

  • nederzettingen
  • grafvelden
  • landbouwgronden
  • sacrale plaatsen
  • (water)wegen

Gemeenschap/samenleving

Vanaf de prehistorie leefden mensen al samen in groepen. Maar hoe zat zo’n groep sociaal in elkaar? Was er sprake van een eigen (groeps)identiteit en hoe zag die er dan uit? Dit thema kent de volgende onderwerpen:

  • aard van sociale en politieke organisatie
  • demografie (regionaal)
  • interactie/acculturatie
  • identiteitsvorming

Rituele praktijken

Een ritueel is een handeling of een gebruik dat wordt bepaald door de achtergrond en cultuur van een samenleving. Welke rituelen waren er in het verleden? En welke plaats namen offergiften, rituele praktijken en devotie in, in het leven van alledag?

  • ritueel
  • depositiepraktijken
  • sacrale plaatsen (heiligdom, kerk)
  • materiële neerslag

Langetermijn perspectief

Wat zijn de ontwikkelingen in het menselijk handelen door de eeuwen heen? Dit geldt voor de manier waarop men het land inrichtte, rituele praktijken en economische activiteiten. Dit zijn de onderwerpen waarover het gaat:

  • bewoning
  • begraving
  • economie, land- en watergebruik
  • locatiekeuze
  • rituele praktijken

Krijgsgeschiedenis

De krijgsgeschiedenis of militaire geschiedenis onderzoekt de gebeurtenissen die samenhangen met het ontstaan en verloop van oorlogen en andere conflicten, van een geschil tussen twee stammen tot een wereldoorlog.

  • defensieve structuren
  • tactiek/ strategieën
  • (in)stabiliteit (oorlog, vrede)

Materiële cultuur

Welke grondstoffen werden gedurende een bepaald periode gebruikt? Welke voorwerpen werden hiervan gemaakt en hoe werden ze geproduceerd? Het thema materiële cultuur is opgesplitst in de onderstaande onderwerpen:

  • grondstof
  • productie
  • samenstelling
  • distributie
  • gebruik
  • typochronologie