Wie doet wat

de Peizermaden

In Nederland wordt de zorg voor het cultureel erfgoed gezien als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheden en particulieren. Er zijn diverse spelers actief in het archeologische werkveld. In dit dossier zijn ze op een rij gezet.

Beleid

Nederland kent een gedecentraliseerd stelsel. Dat betekent dat niet alleen het rijk, maar ook de gemeenten en provincies een belangrijke rol spelen bij de bescherming en de aanwijzing van archeologische monumenten. Het rijksoverheidsbeleid is gericht op het behoud, duurzaam beheer en verbetering van de toegankelijkheid van archeologisch erfgoed. De provincies en vooral de gemeenten zijn op regionaal en lokaal niveau verantwoordelijk voor de uitvoering van dit beleid. Door eigen – aanvullend – beleid vast te stellen hebben ze naast de rijksoverheid een centrale rol in de bescherming van archeologische vindplaatsen.

Toezicht en handhaving

De rijksoverheid, provincies en gemeenten houden toezicht op een juiste omgang met archeologisch erfgoed. Om ervoor te zorgen dat alleen de juiste partijen betrokken worden bij archeologisch onderzoek is er een vergunningenstelsel dat met de komst van de Erfgoedwet overgaat in een systeem van certificering. Alleen partijen die voldoen aan de Kwaliteitsnorm voor de Nederlandse Archeologie (KNA) kunnen archeologisch onderzoek doen. De Erfgoedinspectie houdt toezicht op het Nederlandse erfgoed en op de informatiehuishouding bij de centrale overheid. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wijst archeologische rijksmonumenten aan en ondersteunt het veld met kennisproducten. De provincie voert het interbestuurlijk toezicht uit en controleert of het gemeentelijk erfgoedbeleid aan de wettelijke vereisten voldoet.

Onderzoek

Hoewel het overgrote deel van het archeologisch onderzoek in Nederland door commerciële bedrijven wordt verricht, zijn er ook andere partijen bij betrokken. Een aantal gemeenten, enkele provinciale steunpunten, universiteiten en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed houden zich allemaal bezig met archeologisch onderzoek en veldwerk. Daarnaast is er ook een grote groep vrijwilligers actief, die onder speciale omstandigheden onderzoek mag doen.

Netwerken en informatie delen

In Nederland zijn er diverse netwerk- en brancheorganisaties die als doel hebben om kennis en informatie uit te wisselen. Namens de rijksoverheid geeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed advies en informatie over het behoud van archeologische monumenten. De KNA-richtlijnen worden beheerd door het Centraal College van Deskundigen (CCvD). Dit college is een onderdeel van de netwerkorganisatie Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging en Bodembeheer (SIKB).

In dit dossier:

Gemeenten

Van alle overheden hebben de gemeenten het meest met archeologie te maken. De gemeenten zijn namelijk als eerste verantwoordelijk om beleid te formuleren voor de omgang met archeologie en cultuurhistorie.

gemeentehuis Hardenberg

Waterschappen

Waterschappen (of hoogheemraadschappen) zijn verantwoordelijk voor een groot deel van het waterbeheer in Nederland.

De Klopvaart bij Utrecht

Provincies

De provinciale overheden zien erop toe dat archeologische waarden een plek krijgen in de ruimtelijke ordening en voeren het interbestuurlijke toezicht uit. Provinciale steunpunten bieden ondersteuning voor gemeenten en particulieren.

provinciehuis Den Bosch

Rijksoverheid

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed doet onderzoek, geeft informatie, toetst beleid en adviseert op het gebied van archeologie. De Erfgoedinspectie houdt toezicht op het behoud van het erfgoed en op de informatiehuishouding bij de overheid.

kantoor van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Kennis- en netwerkorganisaties

Binnen het archeologische vakgebied zijn diverse netwerk- en brancheorganisaties actief.

Stockbeeld van tandwielen als symbool voor netwerkorganisaties

Archeologische bedrijven

Initiatiefnemers op het gebied van ruimtelijke inrichting zijn verplicht om rekening te houden met de (eventuele) archeologische waarden en deze veilig te stellen. Hiervoor kunnen ze gebruikmaken van de diensten van archeologische bedrijven.

Opgravingswerkzaamheden in Peize in Groningen

Opleidingen

In Nederland zijn er vier universiteiten en één hogeschool die archeologie in hun programma hebben.

Stockbeeld van potloden als symbool voor archeologische opleidingen

Opleidingen maritieme archeologie

Aan verschillende universiteiten en hogescholen in Nederland worden colleges aangeboden met maritieme archeologie als onderwerp.

Opleidingen maritieme archeologie

Vrijwilligers in de archeologie

Naast overheid, archeologische bedrijven en universiteiten is er in Nederland ook een grote groep vrijwilligers actief. Deze amateurarcheologen mogen onder speciale omstandigheden onderzoek doen.

vrijwilligers in de archeologie