In situ beschermen

Onder beschermen wordt verstaan dat de bevoegde overheid regels voorschrijft of maatregelen neemt om waardevolle archeologische resten in de bodem (in situ) te behouden en in stand te houden.

Bescherming van het bodemarchief kan binnen een gemeente op verschillende manieren plaatsvinden. Er zijn twee vormen van beschermen: fysieke bescherming en formeel/administratieve bescherming.

Fysieke bescherming

Bij fysieke bescherming worden omstandigheden gecreëerd waarbij de fysieke staat van een monument op peil wordt gehouden, verval wordt voorkomen en eventuele schade wordt hersteld. Het gaat hierbij zowel om natuurlijke degradatie als om kunstmatige verstoringen (zoals de aanleg van infrastructuur of het verlagen van grondwaterpeilen). Inrichtings-en beheermaatregelen vormen in combinatie met monitoring het instrumentarium van de fysieke bescherming. Hiermee wordt (verdere) aantasting van het archeologisch monument voorkomen (consolidatie). Download hier het KNA-protocol Fysiek beschermen en de leidraad Standaard Archeologische monitoring.

Beschermen door beleid, wet- en regelgeving

Ook de formele (administratieve) bescherming heeft als doel archeologische waarden duurzaam in situ in stand te houden. Het instrumentarium daarbij wordt gevormd door beleid, wet- en regelgeving, en is hieronder op een rij gezet.

Erfgoedwet en monumentenvergunning

Voor Rijksmonumenten is de Erfgoedwet van toepassing. Voor het wijzigen van een archeologisch rijksmonument is in de meeste gevallen een monumentenvergunning nodig.

Erfgoedverordening

De gemeenteraad heeft autonome verordeningsbevoegdheid en is daarmee bevoegd om regels op te stellen. Dat kan in een monumentenverordening geregeld worden, maar ook in een bredere erfgoedverordening. Voor meer informatie over de erfgoedverordening zie de Handreiking erfgoed en ruimte.

Bestemmingsplan

In het overgangsrecht van de Erfgoedwet is vastgelegd dat de gemeenteraad bij het vaststellen van een bestemmingsplan rekening moet houden met het archeologisch erfgoed. Lees meer over het bestemmingsplan op de Handreiking erfgoed en ruimte.

Omgevingsvergunning

De Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) geeft de gemeente de mogelijkheid om voorschriften te verbinden aan een aantal activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning nodig is, zoals het verrichten van archeologisch onderzoek.

Wat levert het op

De hierboven genoemde fysieke en formeel-administratieve beschermingsmaatregelen bevorderen de duurzame instandhouding van waardevolle archeologische resten.

Filmpjes bescherming in situ

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed laat aan de hand van een reeks praktijkvoorbeelden in film zien hoe archeologische monumenten in situ behouden kunnen worden. U kunt de filmpjes direct hier onder bekijken!